Iako se usluga dnevnog boravka formalno definiše kao usluga iz sistema socijalne zaštite, ona u praksi predstavlja više od toga – bezbedno i podsticajno okruženje u kojem deca sa smetnjama u razvoju kvalitetno provode svoje vreme. Takođe, ova usluga roditeljima omogućava predah i vreme za obavljanje svakodnevnih obaveza.
Dok je dete smešteno u dnevnom boravku, okruženo je stručnjacima čiji je zadatak da rade na tome da se deca u najvećoj mogućoj meri osposobe za samostalan život.
Kome je namenjena usluga dnevnog boravka
Usluge dnevnog boravka dostupne su:
• deci i mladima sa telesnim invaliditetom, odnosno intelektualnim teškoćama, koji imaju potrebu za dnevnom negom i nadzorom, te podrškom u održanju i razvijanju potencijala, na način koji ne ometa njihovo školovanje
• odraslima sa telesnim invaliditetom, odnosno intelektualnim teškoćama, koji imaju potrebu za dnevnom negom i nadzorom, kao i podrškom u održanju i razvijanju potencijala
• deci i mladima koji su u sukobu sa zakonom, roditeljima, školom ili zajednicom, na način koji ne ometa njihovo školovanje ili odlazak na posao
• odraslim i starim licima kojima su potrebni dnevna nega i nadzor
Kako funkcioniše sistem dnevnih boravaka u Srbiji
Dnevni boravak je usluga lokalnog karaktera, ne postoji u svim gradovima i opštinama, a osnivači dnevnog boravka mogu biti:
- jedinica lokalne samouprave (opština ili grad)
- ustanova socijalne zaštite (npr. Centar za socijalni rad ili druga ustanova)
- udruženje građana, fondacija, verska zajednica ili privatno lice
Različite vrste dnevnog boravka ne određuju se samo po osnivačima, već i po nameni (gorenavedenoj), ali svaki dnevni boravak mora imati licencu za rad koju odobrava Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja.
Prema poslednjim dostupnim podacima Republičkog zavoda za socijalnu zaštitu, u 2023. godini usluga dnevnog boravka funkcionisala je u 57 opština i gradova u Srbiji. Od toga, u Beogradu su dnevni boravci radio samo u devet od 17 opština, a u Srednjobanatskom i Pomoravskom okrugu nije postojao nijedan dnevni boravak.
U Srbiji su 2023. licencu za rad imala 74 registrovana pružaoca usluge dnevnog boravka, s tim što je 72 aktivno pružalo tu uslugu. Kada su u pitanju deca sa smetnjama u razvoju, prema tim podacima, bilo je registrovano 69 pružalaca usluge dnevnog boravka za decu i mlade sa smetnjama u razvoju, a od toga dva dnevna boravka nisu bila aktivna. Sva četiri licencirana dnevna boravaka za decu i mlade sa problemima u ponašanju i jedan dnevni boravak za dnevnu negu i nadzor aktivno su pružali uslugu.
Kako se finansiraju dnevni boravci u Srbiji
U opštinama u kojima postoje, dnevni boravci se finansiraju iz jednog ili više izvora. Finansiranje se uglavnom oslanja na budžet lokalne samouprave, ali dnevni boravci mogu dobiti i finansiranje kroz ugovore sa Ministarstvom (ako se radi o licenciranoj usluzi), kao i kroz projekte ili donacije (u zavisnosti od osnivača).
Iz ugla roditelja to znači da uglavnom nije potrebno da roditelji plaćaju uslugu dnevnog boravka ili je to plaćanje simbolično. Da li će postojati roditeljsko sufinansiranje i koliko će ono biti, uređeno je lokalnim aktima, pa se može razlikovati od opštine do opštine.
Kako obezbediti uslugu dnevnog boravka
Kao što smo već napomenuli, dnevnih boravaka nema u svim gradovima i opštinama u Srbiji. To znači da veliki broj dece sa smetnjama u razvoju samo na papiru ima pravo na ovu uslugu.
Dakle, osnovni problem jeste u tome što dnevnih boravaka nema dovoljno, a dodatni problem je u tome što se u opštinama u kojima ta usluga postoji stvaraju liste čekanja, pa se dešava da od prijave za uslugu dnevnog boravka do ostvarivanja ovog prava prođu i do dve godine.
Naravno, to ne znači da bi roditelji trebalo da odustanu od prijavljivanja deteta za dnevni boravak.
Na koji način zapravo funkcioniše boravak i kako se prijaviti za ovu uslugu, za portal Divovski koraci govorila je Ljiljana Mihajlović, koordinatorka dnevnog boravka Udruženja „MNRO Trstenik”, , jednog od dnevnih boravaka Saveza udruženja za pomoć mentalno nedovoljno razvijenim osobama Srbije (Savez MNRO Srbije okuplja oko 60 udruženja).
Na pitanje ko bi roditelje dece sa smetnjama u razvoju trebalo da obavesti o postojanju usluge dnevnog boravka u njihovom okruženju, Mihajlovićeva kaže da je to pedijatar.
„U idealnim uslovima, u najranijem razvoju deteta roditelje bi o uslugama poput dnevnog boravka trebalo da obavesti pedijatar, jer on prvi konstatuje potrebe deteta. U istim tim idealnim uslovima, obaveštenje o ovoj usluzi i drugim uslugama trebalo bi da dobiju u razvojnom savetovalištu, koje, nažalost, u mnogim malim sredinama ne postoji, a to je mesto gde bi roditelji trebalo da dobiju ne samo informacije već i druge savete”, kaže Naša sagovornica i podvlači da su razvojna savetovališta važna i da je bitno da ih roditelji koriste u mestima gde postoje.
Mihajlovićeva kaže da inicijativa za prijavu u dnevni boravak uglavnom dolazi od roditelja, i to preko resornih komisija ili ustanova poput škola i vrtića. Uputni organ je Centar za socijalni rad, a pre toga se roditelji mogu sami informisati o radu dnevnih boravaka, koji u većini slučajeva, rado otvaraju vrata roditeljima.
„Kada se procedura za korišćenje usluge dnevnog boravka završi, deca i roditelji dolaze kod nas u dnevni boravak. Želela bih da napomenem da mi smatramo da je za dete najbolje da provede što više vremena u svojoj vršnjačkoj grupi, u predškolskom ili školi, jer deca najviše uče od dece. Sa druge strane, dnevni boravak treba gledati kao dodatnu podršku pre svega za dete, ali i za roditelje, koji imaju potrebu da im dete bude zbrinuto dok oni obavljaju radne ili druge aktivnosti”, kaže koordinatorka dnevnog boravka.
Koje aktivnosti se odvijaju u dnevnom boravku
Aktivnosti usluge dnevnog boravka usmerene su ka razvijanju i očuvanju potencijala korisnika, odnosno pripremi korisnika za održiv nezavisan život. Ove aktivnosti definisane su Pravilnikom o bližim uslovima i standardima za pružanje usluga socijalne zaštite.
Aktivnosti usluge dnevnog boravka realizuju se u skladu sa svrhom usluge, karakteristikama korisničke grupe, kapacitetima korisnika, individualnim planom i, u skladu sa procenom potreba korisnika, obuhvataju jednu ili više sledećih aktivnosti:
• podršku u izgradnji i održavanju pozitivnih odnosa sa odraslima i decom
• podršku u učenju, održavanju i razvijanju kontakta sa nadležnim organima jedinice lokalne samouprave
• organizovanje radno-okupacionih, odnosno edukativnih aktivnosti, koje podstiču razvoj novih znanja i veština
• razvijanje metoda rada koji ohrabruju učestvovanje korisnika u aktivnostima u zajednici
• organizovanje slobodnog vremena u skladu sa potrebama i interesovanjima korisnika
• organizovanje prigodnih kulturno-zabavnih sadržaja u okviru dnevnog boravka, odnosno omogućavanje korisnicima da prisustvuju aktivnostima u zajednici
• razvoj veština za prepoznavanje i rešavanje problema
• razvoj komunikacionih veština
• razvoj veština za samozaštitu
• razvoj veština i znanja potrebnih za život u zajednici
• rehabilitacione i terapijske aktivnosti
• programske aktivnosti ličnog pratioca deteta (pod određenim uslovima)
Koordinatorka dnevnog boravka Udruženje „MNRO Trstenik” kaže da se plan rada pravi prema individualnim potrebama deteta i u skladu sa kapacitetima dnevnog boravka.
A na kraju dodaje i da su dnevni boravci mnogo više od svega što stoji na papirima pravilnika: „To su mesta najveće sreće koju delimo, mesta gde razumemo jedni druge i gde se međusobno podržavamo u svim situacijama u kojima se nalaze naša deca i naši roditelji.”
